Yafta (Stigma), Tabu ve Söylence
Daha önce depresyona yapistirilan 'yafta'dan (stigma) söz etmistik. Depresyonla ilgili en önemli sorunlardan biri de taninmamasi; farkina varilamayan durumlarda da etkili bir biçimde tedavi edilememesidir. Depresyonun taninmasi ve tedavisindeki bu aksakliklarin nedenleri arasinda 'depresyon' terimiyle iliskilendirilen 'yafta' rol oynuyor olabilir.
Tip dilinde bir hastaligin 'stigma (yafta)'si o hastaligin görünür isaretidir. Su çiçegi veya kizamikta çikan kirmizi benekler bu tür stigmalardandir (yaftalardandir).
Ancak buradaki yafta, bu tür bir stigma olmaktan çok, insanlarin, belirtileriyle yüzlesmekten, tani konmasindan, tedaviden ve hatta depresyon sözcügünü agizlarina almaktan kaçindiklari türden bir stigma, (yani yafta) olarak ele alinmaktadir. Bunun nedeni, 'ruh hastasi' veya hatta 'deli' seklinde etiketlenme korkusudur. Neyse ki, depresyon zaman içinde daha iyi anlasildikça daha çok sayida kisi, bu korkularin temelsiz oldugunu kavramaktadir.
'Stigma' sözcügü eski Yunancada "igne, diken batmasi" anlamina gelmektedir. Igne ve diken batmasi, takdir edilir ki,, bir iz birakir. Iste sözcük sonradan 'kizgin demirle daglanmis gibi bir iz' anlamini tasir hale gelmistir. Bu tür izler çogunlukla ceza amaciyla veya "istenmeyen" insanlari yaftalamak (etiketlemek) için kullanildigindan sözcügün kötü çagrisimlari vardir.
Peki o zaman depresyonda neden yafta oldugunu düsünüyoruz? Neden depresyonla ilintili? Hasta olmanin neresi yanlis? Grip oldugunuzda yaftalandiginizi düsünmüyorsunuz. Peki depresyonun farki ne? Bunun basit bir yaniti yok. Kesin gözüken tek sey yaftanin mantiksiz oldugu. Peki depresyondaki yaftalanma korkusu nasil asilabilir?
Biz insanlar, "gizemlerle", göremedigimiz, dokunamadigimiz, tadamadigimiz veya ölçemedigimiz seylerle, "gerçek" olmayan seylerle bas etme konusunda çok becerikli olmayabiliriz. Bu yüzden bilinmezleri "açiklamak" için bazan söylenceler çikartabiliyoruz. Yildirima neyin yol açtigini bilmiyorsak, bunu, yanlis birsey yapmamiza; ya dakadere atfedebiliyoruz.